ازدواج‌های پیامبر اسلام؛ اهداف و واقعیت‌ها

چند بار ازدواج کرد؟

پیامبر حدود ۲۵ سالگی با حضرت خدیجه ازدواج کرد و تا ۵۰ سالگی (فوت خدیجه) تنها با ایشان زندگی نمود. پس از آن و در فاصله ۵۰ تا ۶۳ سالگی، ۱۳ بار ازدواج کرد. جالب اینکه به جز یک نفر، همه همسرانش بیوه بودند. هنگام وفات پیامبر، ۹ نفر ازحدود ۲۵ سالگی با حضرت خدیجه ازدواج کرد و تا ۵۰ سالگی (فوت خدیجه) تنها با ایشان زندگی نمود. پس از آن و در فاصله ۵۰ تا ۶۳ سالگی ایشان در قید حیات بودند.

چرا این تعداد ازدواج؟

در آن زمان، چندهمسری نه تنها بد شمرده نمی‌شد، بلکه نشانه قدرت و منزلت اجتماعی بود. پادشاهان و روسای قبایل با ازدواج، پیوندهای سیاسی و اجتماعی ایجاد می‌کردند. خسرو پرویز ۱۲ همسر و کنستانتین امپراتور روم ۵ همسر رسمی داشت (غیر از همخوابگان).

مگر قرآن حداکثر ۴ همسر را تعیین نکرده؟

بله، آیه ۳ سوره نساء همسران رسمی را به ۴ نفر محدود می‌کند، اما احکام ویژه‌ای برای پیامبر وجود داشت. طبق آیه ۵۰ سوره احزاب، خداوند دست پیامبر را در ازدواج باز گذاشت («لِكَيْلَا يَكُونَ عَلَيْكَ حَرَجٌ») و تأکید کرد این حکم مخصوص اوست («خَالِصَةً لَكَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ»). سپس آیه ۵۲ سوره احزاب نازل شد و به پیامبر دستور داد دیگر حق ازدواج با هیچ زنی را ندارد، حتی اگر بسیار هم خوشش بیاید.

دلایل ازدواج‌های پیامبر (چند نمونه):

نکات کلیدی:

• فقط ۱ نفر از همسران پیامبر قبلاً ازدواج نکرده بود (باکره)
• فقط ۳ نفر فامیل پیامبر بودند
• هیچ کدام از همسران اهل مدینه و از      انصار نبودند (چون نیازی به تحکیم میثاق با آنان وجود نداشت)
• همسران از قبایل و میلیت‌های مختلف بودند که فواید تبلیغی و      اجتماعی داشت

واکنش دیگران به این ازدواج‌ها:

دشمنان پیامبر که در پی بهانه‌ای برای حمله بودند، هرگز به ازدواج‌های او ایراد نگرفتند. حتی اصحاب که گاهی به نحوه تقسیم غنایم اعتراض می‌کردند، به این موضوع اعتراضی نداشتند. چون در فرهنگ آن زمان این امر کاملاً پذیرفته شده بود.

دیدگاه نویسندگان غربی:

• ویل دورانت: علت ازدواج‌ها، ترحم به بیوه‌زنان و ایجاد مناسبات سیاسی بود
• گوستاو لوبون: اگر انتقادی وارد باشد، همین تعدد ازدواج در اواخر عمر است؛ اما      باید توجه کرد پیامبر تا ۵۰ سالگی به یک همسر بسنده کرد

رفتار پیامبر با همسرانش:

با وجود تفاوت در سن، ظاهر و نسب، پیامبر عدالت را به بهترین وجه رعایت می‌کرد. هر همسر اتاقی جداگانه داشت. در اواخر عمر که در بستر بیماری بود، هر شب رختخوابش را در اتاق یکی از همسران پهن می‌کرد تا عدالت رعایت شود – اقدامی شگفت‌انگیز در عصری که زن را چیزی حساب نمی‌کردند.

آیا حقوق همسران پیامبر با دیگر زنان فرق داشت؟

خوراک، پوشاک و هزینه زندگیشان مانند زنان عادی بود. آیه ۲۸-۲۹ سوره احزاب به همسران پیامبر می‌گوید: اگر دنیا و تجملات را می‌خواهید، طلاق بگیرید و بروید؛ اگر خدا و پیامبر و آخرت را می‌خواهید، بمانید.

خداوند تأکید می‌کند: «یَا نِسَاءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّسَاءِ» – شما مثل دیگر زنان نیستید، بلکه مسئولیت بیشتری دارید (مانند الگو بودن در حجاب). همچنین فرمود: هر یک از شما کار نیک کند پاداش دوچندان، و کار بد کند عذاب دوچندان دارد.

همسران پیامبر «مادران مؤمنان» (أُمَّهَاتُ الْمُؤْمِنِینَ) نامیده شدند و هیچ مردی حق ازدواج با آنان را پس از پیامبر ندارد (آیه ۵۳ احزاب).

حرف آخر:

ازدواج بیشتر فرهنگی است تا دینی و از عصری به عصر دیگر تفاوت می‌کند. هم آنان که به پیامبر به خاطر ازدواج‌هایش ایراد می‌گیرند و هم آنان که گمان می‌کنند همه کارهای ۱۴۰۰ سال پیش را امروز هم باید انجام داد، دچار اشتباه فهم تاریخی می‌شوند. بهتر است این مسائل را در ظرف تاریخی خود قضاوت کنیم.