زینب و زید که هستند؟

زینب دختر عمه پیامبر (نوه دختری عبدالمطلب) و از کودکی در کنار پیامبر بود. زید بن حارثه در کودکی به بردگی گرفته شد، سپس به پیامبر هدیه داده شد. پیامبر پیش از بعثت، او را آزاد و فرزندخوانده خود کرد. زید تنها صحابی است که نامش در قرآن آمده است.

سال سوم هجری، پیامبر زینب را برای زید خواستگاری کرد. زینب نخواست با کسی که روزی برده بوده ازدواج کند. آیه ۳۶ سوره احزاب نازل شد که مؤمنان در برابر فرمان خدا و پیامبر اختیاری ندارند. آنان ازدواج کردند، اما زندگی مشترکشان پرتنش بود و سرانجام سال ۵ هجری از هم جدا شدند.

آیا پیامبر عاشق زینب شد و همین باعث طلاق او از زید گردید؟

برخی تاریخ‌نویسان داستانی ساخته‌اند: پیامبر روزی در خانه زید، زینب را در وضعیت نامناسبی دید و یک نگاه باعث عشق او شد. زید هم زنش را طلاق داد تا پیامبر به کام دل برسد.

این داستان افسانه‌ای بیش نیست، به دلایل زیر:

۱. زینب دختر عمه پیامبر بود و بارها او را دیده بود. عشق در نگاه اول معنا ندارد.
۲. اگر پیامبر زینب را می‌خواست، همان اول با او ازدواج می‌کرد، نه این که برای فرزندخوانده‌اش خواستگاری کند.
۳. زینب هنگام طلاق حدود ۳۵ ساله بود و دو بار ازدواج کرده بود – در آن فرهنگ، «جوان» محسوب نمی‌شد.
۴. پیامبر حدود ۶۰ سال داشت و چند همسر. عشق در نگاه اول متعلق به جوانان است.
۵. مردم آن زمان به این ازدواج ایراد گرفتند، اما نه به دلیل اینکه پیامبر زندگی آنان را به هم زده، بلکه به خاطر ازدواج با همسر مطلقه فرزندخوانده که در فرهنگ جاهلی حرام شمرده می‌شد.
۶. اگر پیامبر زندگی زید را خراب کرده بود، خود زید باید از همه ناراحت‌تر می‌بود. در حالی که خود زید پس از پایان عده، زینب را برای پیامبر خواستگاری کرد و تا پایان عمر رابطه‌ای صمیمانه با پیامبر داشت.

نتیجه: پیامبر حتی اگر از کسی خوشش آمده باشد، هرگز زندگی کسی را خراب نکرده است.

چرا این ازدواج پرحاشیه‌ترین ازدواج پیامبر شد؟

۱. جذابیت زندگی شخصی مشهوران: مردم همیشه به داستان‌های ازدواج و طلاق سلبریتی‌ها علاقه دارند.
۲. جعلی‌های بنی‌اسرائیل: داستان‌هایی مشابه این، پیشتر درباره ازدواج حضرت داود با «اوریا» ساخته شده بود و روی پیامبر اسلام هم کپی شد.
۳. آیه ۳۷ سوره احزاب: ترجمه آیه: «تو چیزی را در دلت پنهان می‌کردی که خدا آشکارش کرد. تو از مردم می‌ترسیدی، در حالی که سزاوارتر بود از خدا بترسی.»

مفسران درباره «چیزی که پیامبر پنهان می‌کرد» اختلاف دارند:

  • گروهی      (نادرست): علاقه      خود به زینب را پنهان می‌کرد.
  • گروهی      (درست): حکم      الهیِ حلال بودن ازدواج با همسر فرزندخوانده را پنهان می‌کرد، زیرا می‌ترسید مردم برای او حرف در بیاورند. مردم آن زمان، پسرخوانده را      عین پسر خود می‌دانستند و ازدواج پدرخوانده با عروس      سابق را بسیار زشت می‌شمردند.

در آیات بعد، خدا پشت پیامبر ایستاد و فرمود: «محمّد پدر هیچ یک از مردان شما نیست» و فرزندخواندگان شما، فرزندان حقیقی شما نیستند. به این ترتیب، رسم جاهلیِ ممنوعیت ازدواج با همسر فرزندخوانده برای همیشه لغو شد.

نظریه نادرست دیگر: برخی گفته‌اند شوهر قبلی زینب زنده و کافر بود و پیامبر نمی‌توانست با او ازدواج کند، پس زید را «محلل» قرار داد. اما این نظریه بی‌اساس است، زیرا ازدواج پیامبر با زینب ۵ سال پس از هجرت و یکی دو سال پس از ازدواج زینب با زید بود و هیچ نشانی از شوهر قبلی زینب در تاریخ نیست.

چرا پیامبر چنین کاری کرد؟

هدف پیامبر اصلاح فرهنگ و تبلیغ احکام الهی بود، نه عافیت‌طلبی. او:

  • نخست با خواستگاری زینب (از خانواده‌ای سرشناس) برای زید (که روزی برده بود)، مخالفت      با ازدواج طبقاتی را عملاً نشان داد.
  • سپس با ازدواج خود با زینب، رسم      جاهلیِ حرام بودن ازدواج با همسر فرزندخوانده را در عمل لغو کرد.
  • خدا در آیه ۳۷ احزاب می‌فرماید: «زَوَّجْنَاکَهَا» یعنی ما      او را همسر تو قرار دادیم و فلسفه این ازدواج را چنین بیان می‌کند: «لِکَیْ لَا یَکُونَ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ      حَرَجٌ» – تا مؤمنان در ازدواج با همسران پسرخوانده‌هایشان دچار تنگنا نشوند.

درس اخلاقی: دروازه را می‌شود بست، اما دهان مردم را نه. حتی پیامبر خدا هم برایش حرف درآوردند، اما او فرمان خدا را به هر قیمتی انجام داد.