چرا این ازدواج اینقدر حاشیهساز شده؟
با شنیدن نام عایشه، اغلب تصویر یک دختربچه ۹ ساله به ذهن میآید. اما این تنها یک روی سکه است. عایشه سیاستمدارترین زن صدر اسلام بود. همسر پیامبر، دختر ابوبکر (خلیفه اول)، یکی از مخالفان جدی عثمان (خلیفه سوم)، در جنگ با امام علی (ع)، مخالف معاویه و جانشینی یزید، و مربی عبدالله بن زبیر (که علیه امویان قیام کرد) بود.
به همین دلیل، قضاوت درباره سن و زندگی شخصی عایشه همواره تحت تأثیر نقشآفرینیهای سیاسی او قرار گرفته و حاشیهساز شده است.
آیا واقعاً پیامبر با یک دختر ۹ ساله ازدواج کرد؟
حقیقت این است که پاسخ قطعی مشخص نیست. دو دسته روایت وجود دارد:
دسته اول (اهل سنت) – اصرار دارند عایشه را محبوبترین همسر پیامبر نشان دهند. سن او را هنگام ازدواج ۷، ۹ یا حتی کمتر گفتهاند تا فضیلتتراشی کنند.
دسته دوم (شیعه و برخی اهل سنت) – سن عایشه را بسیار بیشتر (حدود ۱۸-۱۹ سال) میدانند و معتقدند او مانند بیشتر همسران پیامبر بیوه بوده است.
بین این دو دسته بحث گستردهای در گرفته و منابع تاریخی زیر و رو شده است: درباره سن اسماء (خواهر عایشه)، درباره جبیر بن مصعب (نامزد سابق عایشه) و موارد دیگر.
نظر نهایی: معلوم نیست. نه قطعاً ۹ ساله بوده و نه قطعاً ۱۸ ساله.
اما نکته مهم این است: حتی اگر او ۹ ساله بوده، در آن فرهنگ، آن تاریخ و آن جغرافیا، ازدواج دختران در سن بسیار پایین کاملاً طبیعی بود. پیامبر دختر خودش را نیز در همان سن کم شوهر داد. در ایران، هند و بسیاری از کشورها تا دو سه نسل پیش نیز این امر طبیعی بود. مادر پدربزرگ راوی در ۱۱ سالگی ازدواج کرد و در ۱۴ سالگی صاحب فرزند شد.
اختلاف سنی زیاد پیامبر با عایشه چه توضیحی دارد؟
پیامبر هنگام ازدواج با عایشه بیش از ۵۰ سال داشت. چه عایشه را ۹ ساله بدانیم و چه ۱۸ ساله، اختلاف سنی طبق فرهنگ امروز زیاد است.
اما در گذشته، ازدواج با اختلاف سنی زیاد، مخصوصاً در میان خاندانهای سلطنتی و حاکمان، بسیار مرسوم بود و پیوندهای سیاسی ایجاد میکرد:
- ادوارد اول پادشاه انگلستان (۷۰۰ سال پیش) با مارگارت که ۴۰سال کوچکتر بود ازدواج کرد.
- فردیناند دوم آراگون (۶۰۰ سال پیش) با ژرمن فوا ۱۷ساله (۳۶سال اختلاف) ازدواج کرد.
- پیکاسو در ۷۹سالگی با ژاکلین (۴۵سال اختلاف) ازدواج کرد.
- برلوسکونی نخستوزیر ایتالیا با دختری ۵۳سال کوچکتر ازدواج کرد.
- چارلی چاپلین ۳۶سال، ال پاچینو ۵۴سال، وودی آلن ۳۵سال اختلاف سنی داشتند.
در ایران نیز: رضا رویگری با ۴۳ سال، بهرام بیضایی و ناصر تقوایی حدود ۳۰ سال اختلاف سنی داشتهاند.
سلمان خان، بازیگر بالیوود، در پاسخ به اعتراض درباره ازدواج با خانمی ۳۱ سال کوچکتر گفت: «ایشان راضی است، پدرش راضی است، شما چرا ناراضیاید؟»
نکته کلیدی: خود عایشه راضی بود، خانوادهاش راضی بودند، رسم آن زمان همین بود، حتی دشمنان پیامبر به این ازدواج ایراد نگرفتند. پس چرا ما ناراحتیم؟
اگر پیامبر قصد شهوترانی داشت، با توجه به جایگاه اجتماعیاش راههای آسانتری وجود داشت. تنها همسر پیامبر که پیش از او ازدواج نکرده بود، عایشه بود. بقیه بیوه بودند و برخی چندین فرزند و نوه داشتند. پیامبر تمام جوانی خود را با همسری که از خودش بزرگتر بود (خدیجه) سپری کرد. در پیری دیگر معرکهای نمیخواست بگیرد.
حرف آخر
به نظر میرسد ماجرای ازدواج پیامبر با عایشه – چه ۹ ساله بوده چه ۱۸ ساله – تا حالا نه کسی را مسلمان کرده و نه کافر. معمولاً افراد از قبل قضاوت خود را درباره دین و اخلاق انجام دادهاند، سپس یا تاریخ را به نفع باور خود توجیه میکنند یا دنبال بهانهای برای نقد میگردند.
بهتر است به جای پیشداوریهای سوگیرانه، به دنبال حقیقت و فهم درست دین، فرهنگ و تاریخ برای رفع نیازهای واقعی انسان امروز باشیم.
نکته مهم: ما نباید به بهانه الگوگیری از بزرگان دین، برخلاف رسم و عرف پسندیده زمان خود عمل کنیم. آنان بهترین کارها را متناسب با فرهنگ زمانه خود میکردند و ما نیز باید بهترین کارها را متناسب با فرهنگ و زمانه خود انجام دهیم. اگر امروز کودک همسری یا اختلاف سنی زیاد رفتاری ضد فرهنگی است، نباید سراغ آن رفت و بهانه دینی آورد.
دیدگاه خود را بنویسید